دو نکته به ویژه در سخنرانی رئیس جمهور الهام علی‌اف در دوازدهمین اجلاس سازمان کشورهای ترک که در قبله برگزار شد، قابل توجه بود.

Axar.az، متن سخنان رئیس جمهور را ارئه می‌دهد.

- اهمیت کشورهای ترک به عنوان یک مرکز قدرت واحد؛

- پیشنهاد برگزاری رزمایش‌های نظامی مشترک کشورهای عضو سازمان کشورهای ترک در آذربایجان؛

در شرایط ژئوپلیتیکی فعلی - قطبی شدن جهان و ظهور اتحادهای منطقه‌ای، همانطور که علی‌اف گفت، عمل کردن به عنوان یک مرکز قدرت واحد را برای جهان ترک ضروری می‌کند. خطوط ژئوپلیتیکی خاصی که این امر را ضروری می‌کنند، به وضوح قابل مشاهده هستند.

تغییر در سیستم جهانی تک قطبی با تقویت چین، رقابت جهانی را تسریع می‌کند و اجتناب‌ناپذیر است که این فرآیندها در امتداد یک خط تشدیدکننده توسعه یابند. این امر کشورهای منطقه را با یک انتخاب روبرو می‌کند: یا در رویارویی شرکت کنند و در رقابت شرکت کنند؛ یا با تشکیل یک قدرت منطقه‌ای به بازیگری در سیاست جهانی تبدیل شوند؛

مرکز قدرت واحد مورد اشاره رئیس جمهور از این نظر اهمیت دارد که از رقابت ژئوپلیتیکی آسیب نبیند، بلکه در راستای منافع هر دو قطب - چین و ایالات متحده - باشد. این امر عملاً در مبارزه برای کریدور میانی اتفاق افتاده است.

- سیاست ارمنستان-محور که توسط دولت بایدن در طرح خود برای کنترل مسیر آسیای مرکزی به اروپا، که چین از آن کنار گذاشته شده است، دنبال می‌شد، به منافع باکو و آنکارا "ضربه" می‌زد؛

- اتحادیه اروپا سعی کرد بدون در نظر گرفتن ترکیه و آذربایجان با کشورهای آسیای مرکزی به توافق برسد تا در کریدور میانی جایگاهی کسب کند: نتایج اجلاس سمرقند به هیچ وجه برای وحدت جغرافیای ترک مطلوب نبود؛

مشاهده می‌شود که چین در حال برداشتن گام‌هایی برای کاهش اهمیت کریدور میانی است تا از این رقابت کمتر آسیب ببیند، به ویژه در زمینه نزدیکی آن با روسیه و ایران.

ورود ایالات متحده به کریدور زنگزور - پروژه TRIPP - رقابت در کریدور میانی را تشدید خواهد کرد، زیرا ترامپ، برخلاف بایدن، به نتایج ملموسی دست یافته و سعی خواهد کرد خود را در آسیای مرکزی بیشتر تقویت کند. در این چشم‌انداز، کشورهای ترک یا می‌توانند با سیاست‌های فردی در گرداب رقابت ژئوپلیتیکی قرار گیرند، یا با عمل به عنوان یک مرکز قدرت واحد، به بازیگری تبدیل شوند که منافع/مواضعش در نظر گرفته می‌شود. تشکیل یک مرکز قدرت نیز برای حفظ ثبات مسیر کریدور میانی، صرف نظر از احزاب و منافع رقابت، مهم است.

یکی از اجزای اصلی این امر، همکاری نظامی است که توسط علی‌اف پیشنهاد شده است. چشم‌انداز تبدیل شدن کشورهای ترک به یک مرکز قدرت منطقه‌ای تا حد زیادی به توانایی آنها در تأمین امنیت بستگی دارد.

آیا می‌توان یک «ناتوی ترکی» ایجاد کرد؟

پیشنهاد رزمایش‌های نظامی مشترک کشورهای ترک در آذربایجان نیز این سؤال را مطرح می‌کند. با این حال، چنین چشم‌اندازی در شرایط فعلی چندان به واقعیت نزدیک به نظر نمی‌رسد.

اول، انتقال همکاری نظامی به سطح یک اتحاد رسمی، چشم‌اندازی است که همه طرف‌ها - ایالات متحده، اروپا، روسیه، ایران، چین و ... - را نگران خواهد کرد. و در چنین چشم‌اندازی، جغرافیای ترکیه ممکن است با خطر تبدیل شدن به یک میدان نبرد ژئوپلیتیکی مواجه شود.

دوم، از نظر فنی، پیوستن اعضای سازمان کشورهای ترک به یک اتحاد نظامی رسمی دشوار است: ترکیه و (وضعیت ناظر) مجارستان عضو ناتو هستند، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان عضو سازمان پیمان امنیت جمعی هستند، آذربایجان عضو جنبش عدم تعهد است.

با این حال، می‌توان با برگزاری رزمایش‌های نظامی مشترک کشورهای ترک، یک اتحاد غیرسیاسی تشکیل داد و معماری آن را با سندی مانند اعلامیه شوشا ایجاد کرد.