توغیق نجفلی، تاریخدان و رئیس بخش «تاریخ آذربایجان در قرون پانزدهم تا هجدهم» در مؤسسه تاریخ به نام باکیخانوفِ آکادمی ملی علوم آذربایجان، با انتقاد از سریال «محمد: سلطان فتوحات» اعلام کرد که یکی از صحنههای این مجموعه با واقعیتهای تاریخی مطابقت ندارد.
به گزارش Axar.az، وی در این مطلب را در گفتوگو درباره صحنهای که در آن سفیر ونیز، زنو، با پای برهنه و بهصورت سینهخیز به حضور حسن پادشاه میرسد، گفت:
«این صحنه واقعیت تاریخی را منعکس نمیکند. زیرا در تمامی منابع مربوط به آن دوره آمده است که حسن پادشاه، دیپلماتها و فرستادگان اروپایی را مطابق با سنتهای آن زمان و بر اساس تشریفات رسمی دیپلماتیک میپذیرفت. اینکه دیپلماتها سینهخیز به حضور او برسند، ساختهوپرداخته نویسندگان فیلمنامه است. در هیچیک از منابع تاریخی آن دوره چنین اطلاعاتی وجود ندارد.»
نجفلی افزود:«بهتر بود نویسندگان فیلمنامه دستکم کتابهای جهانگردان و دیپلماتهای ونیزی را که در گذشته در دربار حسن پادشاه حضور داشتهاند، مطالعه میکردند. این کتابها از سال ۲۰۰۶ به بعد، بهصورت منظم توسط طوفان گوندوز از زبان فارسی به ترکی ترجمه شدهاند. در میان آنها آثار کاترینو زنو، آمبروجو کانتارینی و همچنین منابع دیگری که مستقیماً به این موضوع مربوط میشوند، وجود دارد. اگر نویسندگان این منابع را مطالعه کرده بودند، چنین دروغی را به افکار عمومی ارائه نمیدادند.»
این تاریخدان با اشاره به جایگاه حسن پادشاه در تاریخ گفت که مطالب و اسناد متعددی درباره فرمانده برجسته و دولتمرد بزرگ بودن وی در دوران خود وجود دارد.
او اظهار داشت: «چگونه ممکن است فردی که نماینده علم و فرهنگ بود و هر جمعه در کاخ خود مجالس برپا میکرد و نشستهای علمی و بحثهای فکری برگزار میکرد، شخصی بیرحم باشد؟ از سوی دیگر، خاطرات و یادداشتهای روزانه جهانگردان و دیپلماتهای اروپایی که او را از نزدیک مشاهده کردهاند نیز موجود است. این منابع نشان میدهند که ادعاهای مطرحشده چیزی جز داستانپردازی نیستند.
در نبرد اوتلوقبلی، آققویونلوها شکست خوردند و محمد دوم پیروز شد. او با سربازان آققویونلو که به اسارت گرفته بود، چگونه رفتار کرد؟ آیا در آنجا بیرحمی خود را نشان نداد؟ آیا حتی یک نفر از آن نبرد جان سالم به در برد؟ بهجز افرادی که به دربار آققویونلو، یعنی کاخ حسن پادشاه، پناه برده بودند و از خاندان تیموری بودند، سایر افراد همگی کشته شدند.»
نجفلی در ادامه با اشاره به اعتراضهای پیشین به سریال «حریم سلطان» گفت: «ما پیشتر نیز اعتراض خود را نسبت به سریال حریم سلطان اعلام کرده بودیم و طرف مقابل هم آن اعتراض را بهدرستی ارزیابی کرد. رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، در آن زمان وزیر فرهنگ این کشور را از سمت خود برکنار کرد.
اکنون این سریال همچنان در حال پخش است و هرگاه درباره مطابقت داشتن یا نداشتن اطلاعات ارائهشده در آن با واقعیتهای تاریخی پرسش میکنیم، طرف مقابل بلافاصله پاسخ میدهد که این صرفاً برداشت نویسنده فیلمنامه است و او چنین تصوری داشته است.
اما مگر میتوان هر چیزی را که به ذهن نویسنده میرسد، وارد یک فیلم کرد؟ باید در نظر داشت که بینندگان، آنچه را در فیلم میبینند، بهعنوان واقعیت تاریخی میپذیرند. بنابراین، زمان آن رسیده است که درباره این موضوع تأمل و اقدامات لازم انجام شود.»