توافق ترامپ-پوتین و انتظار برای آتش‌بس احتمالی در اوکراین، در حالی که توجه‌ها به قفقاز جنوبی معطوف شده است، یک سوال مهم مطرح می‌شود: روسیه چگونه به این منطقه باز خواهد گشت، از چه اهرم‌هایی برای بازگشت استفاده خواهد کرد و اصولاً آیا می‌تواند به این منطقه بازگردد؟

اهمیت استراتژیک قفقاز جنوبی برای روسیه تنها به امنیت مرزهای جنوبی محدود نمی‌شود، بلکه از نظر مشارکت در کریدورهای جدید حمل و نقل در اوراسیا نیز اهمیت دارد. تا سال ۲۰۲۰، مسکو این منطقه را تحت کنترل خود داشت و در زمینه مناقشه قره‌باغ، موقعیت‌های ضعیف شده خود را در تفلیس با خط ارتباطی با باکو-ایروان جبران می‌کرد. اما از سال ۲۰۲۲، وضعیت تغییر کرد.

روسیه تمام منابع خود را به جنگ در اوکراین متمرکز کرد.

به رسمیت شناختن قره‌باغ به عنوان بخشی از آذربایجان، امکان حفظ کارت‌های جداشدگی روسیه را از بین برد.

ارمنستان با رد قره‌باغ، فرصت گسترش سیاست‌های دوری از روسیه را پیدا کرد.

در سال ۲۰۲۳، آذربایجان حاکمیت خود را به طور کامل در قره‌باغ بازپس گرفت.

تبدیل مذاکرات باکو-ایروان به فرمت دو جانبه، روسیه را از امکان جبران ضررهای خود از طریق میانجی‌گری محروم کرد.

برای اولین بار در تاریخ روسیه، این کشور در قفقاز جنوبی با وضعیتی بسیار ضعیف روبه‌رو است، اما واضح است که مسکو با این وضعیت کنار نخواهد آمد. پایان جنگ اوکراین فرصتی برای روسیه فراهم می‌کند تا از انزوا بیرون بیاید و به ویژه توجه بیشتری به قفقاز جنوبی و منطقه پساشوروی داشته باشد. اما سوال این است که آیا روسیه می‌تواند تسلط پیشین خود را در این منطقه بازیابی کند؟ این موضوع به نظر دشوار می‌آید.

اولاً، در ارمنستان، که سابقاً به عنوان پایگاه اصلی روسیه عمل می‌کرد، اهرم‌های سیاسی و نظامی مسکو ضعیف شده است؛ با وجود پایگاه ۱۰۲، اکنون گزینه‌های امنیتی جایگزین وجود دارند.

ثانیاً، به دلیل نبود مناقشه قره‌باغ، ابزار فشار استراتژیک برای روسیه در آذربایجان دیگر وجود ندارد و همچنین تقویت عامل ترکیه در منطقه، مسکو را وادار به تفکر دوباره در مورد روابط با باکو کرده است.

ثالثاً، در گرجستان هرچند موقعیت‌هایی بهبود یافته است، اما با بازیگران جایگزین، به ویژه چین، مواجه است؛ وضعیت آبخازیا و اوستیای جنوبی همچنان یک مشکل استراتژیک در خط مسکو-تفلیس باقی مانده است.

در این شرایط، به نظر می‌رسد که روسیه محدودیت‌هایی برای بازسازی تسلط پیشین خود در قفقاز جنوبی دارد. با این حال، مسکو دو راه ممکن برای بازسازی موقعیت‌های خود در این منطقه دارد:

۱. تقویت همکاری‌های اقتصادی: ارمنستان هنوز وابستگی اقتصادی زیادی به روسیه دارد، که این به مسکو امکان می‌دهد ایروان را در مدار خود نگه دارد. توسعه کریدورهای حمل و نقل با آذربایجان می‌تواند موقعیت روسیه در قفقاز جنوبی را حفظ کند و فرصت‌های تجاری در اوراسیا را فراهم آورد. حفظ روابط اقتصادی با گرجستان نیز می‌تواند مسکو را مجبور کند تا تفلیس را به توجه به موقعیت‌های خود در نظر بگیرد.

۲. بازگشت به تعادل بعد از ۲۰۲۰: پس از جنگ ۴۴ روزه، روسیه حضور ترکیه را در منطقه پذیرفت و این امکان را برای مسکو فراهم کرد تا از دخالت غرب جلوگیری کند. با این حال، جنگ اوکراین و حضور غرب در مذاکرات باکو-ایروان، تعادل را تغییر داد.

بازگشت روسیه به منطقه و بازسازی موقعیت‌های خود در قفقاز جنوبی نیازمند بازگشت به تعادل قبلی با ترکیه و همکاری با ترکیه-باکو است که این می‌تواند موقعیت روسیه را در ارمنستان و گرجستان نیز بهبود بخشد.