نتایج یک پژوهش تازه نشان می‌دهد که بورس تهران، که سال‌ها از سوی حاکمیت به‌عنوان «ویترین اقتصاد ایران» معرفی می‌شد، در نگاه بسیاری از فعالان خود به بازاری «آنومیک» و «ورشکسته» تبدیل شده است؛ بازاری که در آن رانت اطلاعاتی، ضعف نظارت و شبکه‌های مافیایی بر تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران سایه انداخته‌اند.

به گزارش Axar.az، این پژوهش توسط اکبر زارع شاه‌آبادی، استاد جامعه‌شناسی دانشگاه یزد، و فاطمه پیرنهاد، دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی اقتصادی، انجام شده و در آخرین شماره نشریه «جامعه‌شناسی کاربردی» دانشگاه اصفهان منتشر شده است.

پژوهشگران با بررسی روایت ۲۸ فعال زن و مرد بازار سرمایه، سه محور اصلی فساد در بورس تهران را استخراج کرده‌اند: بازار آنومیک، فساد نهادی و فساد مافیایی.

در محور «بازار آنومیک»، مصاحبه‌شوندگان از نبود قواعد روشن، دستکاری بازار، تبانی و دسترسی نابرابر به اطلاعات سخن گفته‌اند؛ وضعیتی که به گفته آنان بازار را به فضایی بی‌ثبات و غیرقابل اعتماد تبدیل کرده است.

در بخش «فساد نهادی»، نهادهای نظارتی نه تنها ناکارآمد، بلکه بخشی از شبکه قدرت معرفی شده‌اند؛ ساختارهایی که در آن تعارض منافع، نفوذ سیاسی و رانت‌جویی به سطح تصمیم‌گیری‌های کلان سرایت کرده است.

اما عمیق‌ترین سطح این آسیب‌ها در محور «فساد مافیایی» نمایان می‌شود؛ جایی که سهام‌داران عمده، برخی کارگزاران و افراد بانفوذ با هماهنگی‌های پنهان روند قیمت‌ها و مسیر بازار را کنترل می‌کنند. بسیاری از فعالان، بورس را نه میدان رقابت و تحلیل اقتصادی، بلکه «قمارخانه‌ای» توصیف کرده‌اند که در آن نزدیکی به مراکز قدرت تعیین‌کننده سود و زیان است.

پژوهشگران تاکید می‌کنند که این فساد گسترده در نتیجه ساختاری و فرهنگی است و نه چند تخلف پراکنده. افزایش «ادراک فساد» باعث شده بورس از یک حوزه سرمایه‌گذاری ایمن فاصله بگیرد و به بستری برای بازتولید بی‌عدالتی، نابرابری و بی‌اعتمادی تبدیل شود.