روز گذشته نخستین قسمت از فصل جدید سریال «محمد: سلطان فتوحات» از شبکه TRT-1 ترکیه پخش شد؛ سریالی که در آذربایجان نیز بینندگان زیادی دارد.
فصل جدید این مجموعه به رویارویی سلطان محمد دوم (فاتح) با اوزون حسن پادشاه بایاندور، فرمانروای قدرتمند آققویونلو و از چهرههای برجسته تاریخ آذربایجان و جهان ترک اختصاص دارد.
اما صحنهای که در آن زنو، سفیر ونیز (نام شخصیت در سریال)، با پای برهنه، سر برهنه، در حالی که خم شده و سینهخیز حرکت میکند، به حضور حسن پادشاه میرسد، در شبکههای اجتماعی و بهویژه در میان کاربران آذربایجانی بحثبرانگیز شده است.
این پرسش مطرح شده است که آیا در دربار آققویونلوها، سفیران و نمایندگان خارجی با چنین شیوهای و بر اساس تشریفات دیپلماتیک پذیرفته میشدند؟
به گزارش Axar.az، زاور علیاف، تاریخدان و دانشیار دانشگاه، این مطلب را اظهار داشت که در بسیاری از سریالهای تاریخی تولید ترکیه، مواردی از تحریف تاریخ مشاهده میشود.
او گفت: «بهطور کلی، این موضوع را میتوان در بسیاری از اسناد و کتابهای ترکها نیز مشاهده کرد. بهویژه جغرافیای آذربایجان و ترکهای آذربایجان به شکلی کاملاً متفاوت به تصویر کشیده میشوند.
برای مثال، همه سریال «حریم سلطان» را دیدهاند. در آن، رابطه سلطان سلیمان با شاه تهماسب و نپذیرفتن او بهعنوان شاه به تصویر کشیده میشود. در حالی که در هیچ منبع تاریخی یا سند رسمی چنین واقعیتی وجود ندارد که سلطان سلیمان، شاه تهماسب را بهعنوان پادشاه به رسمیت نشناخته باشد.
زیرا میان این دو فرمانروا مکاتباتی وجود داشته است. حتی خرم سلطان و خواهر شاه تهماسب نیز با یکدیگر مکاتبه میکردند. در هیچیک از این نامهها لحن یا ادبیات تحقیرآمیزی وجود نداشته است. به نظر میرسد سازندگان این سریالها عمداً جزئیات کوچکی را وارد داستان میکنند تا ما را تحریک کنند.
چنین سریالهایی بهشکلی عجیب تلاش میکنند احساسات مردم آذربایجان را جریحهدار کنند.
برای نمونه، در سریال «محمد: سلطان فتوحات»، به آذربایجانیتبار بودن شخصیت آقشمسالدین اشاره نشده است؛ در حالی که او لالا، یعنی مربی و سرپرست سلطان محمد فاتح بود. نهاد اتابکی متعلق به ترکهای آذربایجان بود و از ما به عثمانیها منتقل شد.
همچنین عبارت «هو» که ینیچریها به کار میبردند، از ما به آنها منتقل شده است. حتی پیش از شکلگیری دولت عثمانی، در دولتهای آذربایجان، بابک نیز از این عبارت در میدانهای نبرد استفاده میکرد.
در فصل گذشته همین سریال، صحنههایی از دیدار سارا خاتون با محمد دوم نمایش داده شد. لباس سارا خاتون اشتباه بود. پوشش او را بهگونهای به تصویر کشیده بودند که گویی متعلق به زنی از یکی از کشورهای عربی یا فارسیزبان است. زنان ما در آن دوره از لباس سیاه استفاده نمیکردند؛ بهویژه زنان اشرافی دربار چنین پوششی نداشتند.»
این تاریخدان با بیان اینکه در فصل جدید نیز اشتباهات متعددی وجود دارد، افزود: «برای مثال، خود فرمانروا صراحتاً میگوید که حسن پادشاه است، اما ما او را اوزون حسن مینامیم. در واقع، لقب «اوزون» را سلطان محمد فاتح با هدف تحقیر او به کار برده است. مردم ما تصور میکنند این لقب به دلیل قد بلند او بوده، اما چنین چیزی درست نیست.
در این فیلم، فرمانروای ما شبیه راجههای هندی به تصویر کشیده شده است که این نیز اشتباه است. همین جزئیات کوچک ما را ناراحت میکند. حسن پادشاه یک فرمانروای ترک بود و پوشش او در نقاشیهای بهجامانده از آن دوره مشخص است. صدها پژوهش درباره او وجود دارد. او چنین لباسهایی نمیپوشید.
در مورد استقبال از سفیران نیز باید گفت که این تشریفات در دورههای مختلف متفاوت بوده است. هر پادشاه هنگام استقبال از سفیر، رئیس هیئت دیپلماتیک را در فاصلهای مشخص و با خم شدن به استقبال میرفت. اما سینهخیز رفتن و جزئیات مشابه آن صحت ندارد. این صحنهها در واقع تحقیرآمیز هستند و با هدف منفی جلوه دادن ما و فرمانروایمان طراحی شدهاند.
تنها واقعیت تاریخیای که من در این فیلم مشاهده کردم، صحنهای بود که حسن پادشاه میگوید: «من ترک را به دست ترک نمیکشم.» سرانجام سازندگان این سریال جرئت کردند چنین جملهای را در فیلم بگنجانند.
حتی حسن پادشاه وصیت صریحی برای جانشینان خود بر جای گذاشته بود که با ترکهای عثمانی وارد جنگ نشوند.
در پایان باید بگویم که دولتی به نام «آققویونلو» وجود نداشته است. نام این دولت «دولت بایاندوریه» بوده است. اصطلاح «گوسفند سفید و گوسفند سیاه» نامی است که روسها برای تحقیر ما به کار بردهاند و تاریخنگاران ما نیز همان نام را حفظ کردهاند. نام واقعی دولت، بایاندوریه است.
نقش یا تصویر گوسفند سفید و سیاه روی پرچمها نیز معنای دیگری دارد و نماد قدرت و اقتدار است.»