زمانی که قلعه تاریخی روان قالا در منطقه چوخور سعد به دست قشون تزاری اشغال گردید، اشغال سرزمین‌های غرب آزربایجان نیز به موازات آن در طول ۸۰ سال بعد تا انقلاب بلشویکی در روسیه به نوعی پیش رفت

در طی آن روس ها برای بسط نفوذ نظامی و سیاسی خود در این منطقه از قفقاز، از ارامنه (مسیحی) استفاده ابزاری کردند و به این منظور به تدریج از جغرافیای ایران، سوریه، عراق و عثمانی و... درخواست مهاجرت ارامنه را به این منطقه اشغالی نمودند و ارامنه هم با دریافت امتیازات خاص و دریافت زمین و ملک مسلمانان از قبل کشتار شده و یا بیرون رانده شده و ساکنان اصلی ایروان و روستاهای اطراف آن و دیگر مناطق، به مناطق غرب آزربایجان (آزربایجان غربی / ارمنستان فعلی) روانه شدند و آنگاه در مراحل بعدی نیز با کشتار بومیان تورک آزربایجانی ایروان و اطراف آن را به کل از سکنه بومی خالی کردند و سپس جای پای خود را در سایر مناطق آزربایجان نیز مستحکم کردند. در این میان، منطقه غرب زنگه‌زور هم توسط استالین به آنان بخشیده شد. در ادامه دره‌له‌یز و اطراف گؤیچه گولو و لوری هم با حمایت و کمک روس‌ها اشغال نظامی شد. در قضیه قاراباغ نیز حمایت آشکارا روسیه و برخی کشورها سبب شد این منطقه به مدت سی سال در اشغال ارمنستان باقی بماند.

بعد از نبرد ۴۴ روز که قاراباغ و چند شهرستان متعلق به آزربایجان از اشغال آزاد گردید، دنیا تازه با جغرافیای تاریخی این مناطق تا حدودی آشنا گشت که این مناطق در اصل متعلق به چه کسانی است. جالب آنکه بالاخره حالا خود سران رسمی ارمنی و نخست وزیر فعلی ارمنستان به متجاوز و اشغالگر بودن کل به اصطلاح کشور ارمنستان توسط ارامنه اشغالگر معترف شده است و تازه در فکر آن هستند در جریان مذاکرات با آزربایجان و امضای قرارد دادصلح با آزربایجان، تا از صاحبان اصلی این سرزمین سند و بنچاق رسمی مالکیت آن را بگیرند و مالکیت غاصبانه خود را از این طریق رسمیت و مشروعیت بخشند.

پاشینیان در روزهای اخیر برای اقناع ارامنه و اعضای مجلس و ... سخنانی بر زبان آورده است که به این اشغالگری و غصب اشاره داشته است پاشینیان گفته است:
«تصور کنید ما در میهن عزیزمان، سی سال در جایی زندگی کردیم که سند کاداستری [مالکیت] آنرا نداریم، ولی ما حالا شانس اینرا پیدا کردیم که سند کاداستری داشته باشیم. در آن صورت ما نه فقط بصورت دفاکتو (عملا)، بلکه بصورت دیوره (قانونی و رسمی) مالک خواهیم شد»

پی‌نوشت: پاشینیان عملا می‌گوید که تا این لحظه ملت ارمنی بصورت غیرقانونی در این منطقه زندگی کرده و دیگران هر وقت بخواهند، می‌توانند او را بیرون کنند.»

«عیسی یگانه»