داستان ارباب عوض کردن ارمنستان و متضرر شدن اسپانسر ایرانی - بخش اول و دوم

در ۲۰۰ سال گذشته و در کتب تاریخی خبری از وجود دولت ارمنی در قفقاز نبود! ارامنه در طول تاریخ به صورت کلونی‌های کوچک در میان شهرها و دهات آذربایجان از دربند تا نزدیکی صائین قالا به صورت پراکنده زندگی می‌کردند. همین طور ارامنه در طهران، تبریز، اصفهان تا لبنان و سوریه پراکنده بودند. ارامنه به لحاظ اشتراک کیش و ‌آئین با مسیحیان، مورد توجه تزار روسیه، امپراطوری بریتانیا و ... قرار داشتند.

در طی هجوم و اشغال مناطق شمالی آذربایجان در آن سوی رود آراز ، در حدود ۲۰۰ سال گذشته توسط ارتش مجهز تزار روسیه، این اقلیت به لحاظ اینکه قدم در راه خیانت و جاسوسی به نفع قوای روسیه گذاشتند، مورد توجه بیشتر دولت تزاری واقع شدند. پاداش آنها در یکصد سال بعدی، با زمینه چینی‌ها و حمایت‌های سیاسی و نظامی، توسط روس‌ها داده شد.

ابتدا شهر ایروان به عنوان شهر هدف انتخاب گردید. آنگاه و در ادامه تکمیل پروژه ارمنی‌‌سازی منطقه، ارامنه را از سراسر دنیا به این شهر و روستاهای اطراف آن فراخواندند و در مرحله بعدی با کمک ارتش روس و داشناکسیون میلیشای خونخوار و آدمکش ارمنی، شروع به قتل‌عام و نسل کشی‌های وحشیانه و متوالی مسلمانان ساکنان اصلی این شهر کردند، بازماندگان کشتار و بقیه اهالی شهر نیز ناگزیر مجبور به فرار از ایروان شدند تا شهر از قومی به نفع ارامنه پاکسازی شود. بسیاری از اهالی اصلی ایروان از رود آراز گذشتند و خود را به این سوی آراز رساندند.

با تقویت موج مهاجران ارمنی و مسیحی به ایروان، بعدها یک نام جعلی هم اختراع شد و چوخور سعد نام تاریخی و قلعه ایروان، نام کذایی و بی‌ریشه از نظر تاریخی، نام ارمنستان به خود گرفت.

در سال ۱۹۱۸ با فروپاشی روسیه تزاری، جمهوری آزربایجان پا به عرصه ظهور گذاشت. ارامنه و گرجی‌ها هم سعی کردند یک دولت قومی برای خود تشکیل دهند. مجدداً جنگ میان ارامنه و همسایگان شروع شد و ارامنه که همواره چشم در خاک دیگران داشتند این بار نیز با قلدری بخش‌هایی از خاک گرجستان به نام لوری را از بورچالی (واقع در گرجستان) اشغال و ضمیمه ارمنستان کردند. در ادامه بخش‌های دیگری نیز از خاک آذربایجان را به کمک بقایای ارتش روسیه و حمایت برخی کشورهای اروپایی و مسیحی تصاحب کردند.

بعد از هجوم ارتش سرخ به جنوب قفقاز مجدداً ارامنه با حمایت بلشویک‌ها بخش دیگر از خاک آزربایجان را تصاحب نمودند و زنگه‌زور و دره‌له‌یز و شرق گؤیچه گؤلو با لطایف الحیل از سوی طرفداران بلشویک به ارامنه واگذار شد.

بعد از فروپاشی دولت شوروی در سال ۱۹۹۱ مجدداً تنش‌ها و قتل‌عام‌های آزربایجانی‌ها با کمک لشکرهای باقی مانده روس در منطقه آغاز شد. ارامنه همواره از مزیت حمایت‌های روسیه برخوردار بودند.

در این شرایط از سال ۱۹۹۱ میلادی سیاست ایران نیز جهت مهار تورک‌گرایی در منطقه، به نوعی حمایت و تقویت اقتصادی، نظامی و سیاسی ارمنستان و همسو با سیاست‌های روسیه در منطقه بود.... ۳۰ سال قاراباغ و ۷ منطقه آزربایجان تحت اشغال ارمنستان باقی ماند تا اینکه طی عملیات نظامی در سال ۲۰۲۰ این مناطق از اشغال آزاد گردید. این مناقشات میان آزربایجان و ارمنستان تا به امروز به نوعی ادامه داشته است.

داستان ارباب عوض کردن ارمنستان و متضرر شدن اسپانسر ایرانی - بخش دوم

... با روی کار آمدن دولت غرب‌گرای پاشینیان، و با آغاز و اتخاذ رویکرد و چشم‌انداز نگاه به غرب پاشینیان سبب شد که ارمنستان روز به روز از روسیه و پوتین فاصله بگیرد.

البته نخست وزیر ارمنستان از ورق‌های ایران و روسیه در بازی سیاست با آزربایجان و تورکیه گاه و گاهی استفاده می‌کند.

برگزاری مانور ارتش ارمنستان با آمریکا در روزهای اخیر نشانگر آن بود که ارمنستان در جهت حفظ منافع خود، به هر کاری دست می‌زند! و این کار هم نشان می‌دهد دارد اربابان و حامیان سابق خود را به نوعی به کناری می‌زند! به هرحال، داستان ارباب عوض کردن ارمنستان پایان کار و راه ارمنستان نخواهد بود. در این رویکرد بیشتر هزینه‌های ایران در ارمنستان به باد فنا رفته و خواهد رفت و اسپانسر ایرانی بیشتر متضرر شده و خواهد شد.

در این میان بررسی نوع استراتژی روسیه در رویکرد با ارمنستان جالب توجه است. در قبال دوری ارمنستان از روسیه، پوتین بی‌محابا به آزربایجان امتیاز می‌دهد و امتیاز لازم را هم به نوعی می‌گیرد. روسیه با اینکه می‌داند ارمنستان به کل در حال از دست رفتن است اما با اعمال سیاست واقع بینانه در قفقاز، مناسبات خود را با آزربایجان نه از سر دشمنانه، بلکه در جهت پر کردن خلا عدم حضور ارمنستان در مناسبات خارجی خود در قفقاز با شیوه برد- برد ادامه می‌دهد و آزربایجان هم به خوبی این موضوع را درک می‌کند.

اما در نکته قابل توجه در پیگیری نوع سیاست ایران در مناقشات اخیر، بیشتر نشانگر بروز رفتارها و واکنش‌های تناقض آمیز طرف ایرانی در تقبل و پذیرش تدریجی واقعیت‌هاست. به هر حال در تعریف مدرن از تأمین منافع ملی کشورها، خواهی و نخواهی، ارمنستان پای آمریکا را به منطقه قفقاز باز کرده است! این یک واقعیت انکار ناپذیری است. امری که به ظاهر زیاد خوشایند ایران نیست!

در چنین شرایطی ارجح‌تر این بود ایران نیز جهت حفظ منافع دراز مدت خود، مانند روسیه با آزربایجان رفتار دوستانه‌تری در پیش می‌گرفت و به جای اعلام خط قرمز و گذاشتن خط کش‌های تهدید آمیز ... با واقعیت‌های منطقه با تعریف نو به نفع منافع خود، کنار می‌آمد.

نویسنده: «عیسی یگانه»