بلافاصله پس از اقدامات برق آسای ضد تروریستی آذربایجان در تاریخ ۱۹ تا ۲۰ سپتامبر که درعرض ۲۴ ساعت به نتایج فوق‌العاده ای دست یافت. فعالیت‌های باورنکردنی ایران ازچشم کسی دور نماند.

به ویژه پس از اقدامات ضد تروریستی، اظهارات رهبر ترکیه در مورد کریدور زنگزور ایران را به لرزه در آورد: گویا اینکه سال ها برای آن آماده شده بودند - در صورتیکه اردوغان گفته بود اگر ارمنستان کریدور زنگزور را باز نکند این کریدور می تواند از ایران بگذرد.

بلافاصله پس از این اظهارات، ایران، آرمن گریگوریان، دبیر شورای امنیت ارمنستان را به تهران دعوت کرد و به مدت ۳ روز در سطوح مختلف مذاکراتی با وی انجام شد، که فقط حول محور «تمامیت ارضی» و «تغییر ناپذیری مرزها» بود.

نظری بیاندازیم به بخش کوچکی از اظهارات مقامات ایرانی در دو روز گذشته - در ۳ و ۴ اکتبر، در رابطه با موضوع زنگزور:

۱. کمال خرازی، رئیس شورای راهبردی روابط خارجی ایران به رسانه های داخلی گفت: "ایران، اشغال اراضی ارمنستان توسط آذربایجان را تحمل نخواهد کرد."

وی در ادامه افزود: "دیگر دلیلی برای باز شدن کریدور زنگزور وجود ندارد. قرار بود کریدور زنگزور، آذربایجان و نخجوان را به هم وصل کند و کریدور لاچین برای اتصال قره باغ به ارمنستان. ازآنجائیکه قره باغ تحت کنترل آذربایجان درآمده است. دلیلی وجود ندارد که آذربایجان خواستار کریدور زنگزور شود و چون دیگر نیازی به کریدور لاچین نیست".

این اظهارات از نظر سیاسی بسیار خطرناک است: اولا، آذربایجان به دنبال اشغال ارمنستان نیست. واقعاً اگر تغییر مرزها در منطقه ایران را نگران می کند، چرا ۳۰ سال به اشغال اراضی آذربایجان چشم بسته بودند؟

ثانیاً، مقایسه کریدور بین مناطق غربی آذربایجان و نخجوان با «کریدور» ارمنستان و قره باغ، به تعبیر ملایم، نشانه کج فهمی، یا عدم درک صحیح سیاسی و یا سیاستی خبیثانه است. نخجوان قلمرو آذربایجان است و آذربایجان در تلاش است تا جاده ای بدون مانع به خاک خود فراهم کند. ارمنستان نیزدر تلاش بود تا با جامعه ارمنی در داخل آذربایجان "رفت وآمدی بدون مانع" داشته باشد. مقامات ایرانی در سطحی نیستند که تفاوت این «راهروها» را درک کنند، اما به دلیل سیاست های موذیانه خود، چنین مقایسه مجعول را به خود روا می دارند.

۲. سرلشکر جلیل بابازاده رئیس ستاد سپاه "عاشورا" به رسانه های داخلی گفت: "ایران از منافع خود دفاع می کند نه ازارمنستان، و آن منافع عبارتند از: ایران ۴۶ کیلومتر مرز با ارمنستان دارد و این یکی از کانال های ارتباطی کشورش با دنیای خارج می باشد"– و گویا اگر کریدور زنگزور عملی شود، این "کانال" بسته می شود.

"ما به کسی اجازه این کار را نخواهیم داد. ادعای باکو مبنی بر ایجاد کریدور ارتباطی با نخجوان از طریق خاک ارمنستان با هدف سردرگمی افکار عمومی است. اصل کریدور مذکور در واقع تغییر مرزها و ژئوپلیتیک منطقه به نفع ناتو و بیگانگان است."

اولاً، کریدور زنگزور دسترسی ایران به ارمنستان را مسدود یا محدود نمی کند - این بهانه ایران است. ثانیاً ارمنستان بدترین راه «کانال ارتباطی ایران با جهان» است. زیرا وجود مناطق کوهستانی صعب العبور حتی برقراری ارتباطات عادی در این مسیر از نظر اقتصادی اصلا به صرفه نیست. در عوض، راه های متعددی از طریق آذربایجان وجود دارد، از جمله راه آهن و بزرگراه. برای چه و چرا ایران سعی دارد این همه فرصت را بخاطر اصرار ارمنستان از دست بدهد؟

ثالثاً متهم کردن آذربایجان به آوردن ناتو به منطقه با بازکردن این کریدور، به بیان ملایم، تهمت، دروغ و ریاکاری سیاسی است.

۳. سرلشکر علی اکبر احمدیان، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران در دیدار با آرمن گریگوریان، هرگونه تغییر در جغرافیای منطقه را منجر به ناامنی و بی ثباتی و تشدید بحران و حضور نیروهای ناتو در قفقاز جنوبی دانست. و گفت، این برای ایران غیرقابل قبول است.

۴. ابراهیم رئیسی رئیس جمهور ایران در دیدار با آرمن گریگوریان و خلف خلف اف، نماینده رئیس جمهور آذربایجان در امور ویژه، به این گونه اظهارات و تهدیدهای متعدد علیه آذربایجان نقطه گذاشت و گفت:

"کریدور زنگزور مبنای حضور نیروهای ناتو در قفقاز جنوبی خواهد بود که این تهدیدی برای امنیت ملی کشورهای منطقه است. ما به شدت با این امر مخالف هستیم".

این، خلاصه ای از مجموع سخنان مقامات ایرانی در ۲ روز گذشته می باشد که از زبان رئیسی مستقیما به مقام آذربایجانی اعلام شده است.

به عبارت دیگر، ایران از تاریخ ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۳، از به بوجود آمدن واقعیت‌های جدید ژئوپلیتیکی در منطقه به قدری نگران است که فکر می‌کند همه منافع خود را از دست داده و به همین خاطر، با دعوت از نمایندگان ارمنستان و آذربایجان، موضع تهاجمی و قاطع خود را رسماً بیان می‌کند.

بی اساس بودن استدلالات رئیسی را سعی کردیم درسطور بالا بیان کنیم . ولی در مورد دست رسی ناتو به مرزهای ایران؛ دراین مورد نیزاستدلال و بهانه‌ های مسئولین ایران غیرمنطقی است. بزرگترین قدرت ناتو آمریکا است که در سوریه، عراق و در افغانستان حضور دارد. بدون شک همکاری امریکا با طالبان و واگذاشتن ۸۵ میلیارد دلارتسلیحات نظامی به آنها تصادفای نیست. می توان حضور ارتش چند هزار نفری امریکا در خلیج فارس را هم به آن اضافه کرد.

علاوه بر این، یکی از بزرگترین همسایگان ایران، ترکیه، دومین ارتش قوی در ناتو می باشد و ... ترکیه با امضای "بیاننامه شوشا" یکی از متفقین آذربایجان است. به عبارت دیگر، نیروی دوم ناتو در حال حاضر در آذربایجان - در مرزهای شمالی ایران - مستقر است و "محاصره ایران با ناتو" "در زمین و آب" کامل شده است.

"فاصله ۴۶ کیلومتری" مرز ارمنستان نیز توسط مرزبانان روسی محافظت می شود - در حال حاضر ارمنستان می خواهد آنها را با نیروهای غیر مستقیم "خود" - فرانسه عوض کند.

بدین صورت، تلاش ایران برای توجیه کریدور زنگزور با استدلال هایی مانند ورود ناتو، یا محدودیت یکی از دروازه های شمالی، و یا اشغال سرزمین کشوری دیگر، پوچ و بی معنی است. دلیل اصلی مخالفت ایران، جلوگیری از گسترش نفوذ اقتصادی و نظامی آذربایجان و ترکیه در منطقه و قفقاز جنوبی می باشد.

هدف ایران، جلوگیری از پیشرفت آذربایجان است - هرچند تلاش های تهران در تضاد با منافع اقتصادی خودش هم است. با این حال، همکاری های منطقه ای و کریدور زنگزور می تواند سهم مهمی در گسترش فضای اقتصادی ایران در شرایط تحریم داشته باشد – همچنین ایران از طریق این کریدور می تواند بدون هیچ هزینه اضافی به راهای ارتباطی بزرگی دست یابد و روابط با همسایگان خود را توسعه دهد.

ولی درعوض، ایران از دبیر شورای امنیت ارمنستان دعوت کرده و ۴ روز است برای جلوگیری از عملی شدن کریدور به نفع آذربایجان، صراحتا او و در عین حال آذربایجان را نیز تهدید می کند.

ایران در حال حاضر در سطحی قرار دارد که "از دست رفتن" ارمنستان را نیزبه چشم می بیند؛ ایران درظاهر برای حمایت از ارمنستان در حال تقویت لفاظی های سیاسی-نظامی خود است. ولی در مقابل تلاش ارمنستان برای خلاصی از نفوذ ایران، از گزینه ای دیکر مانند «ما به دنبال منافع خود هستیم، نه ارمنستان» استفاده می کند.

با این حال، احتمال به ثمر رسیدن چنین سیاستی بسیار مشکوک است. دیر یا زود، ارمنستان تلاش خواهد کرد تا از نفوذ ایران خلاص شده و با آذربایجان و ترکیه همکاری کند – ولی در شرایط کنونی فقط به دنبال کسب امتیاز است - مثلاً آخرین سعی خود را برای تحدید حدود و مرزبندی را از روی نقشه سال ۱۹۷۵ به کار می بندد. ولی پس از پایان این مرحله، هیچ مانعی برای توافق ترکیه، آذربایجان و ارمنستان وجود نخواهد داشت.

ایران نگران این موضوع است - برای همین ۴ روز است که در تهران گریگوریان را تحت تاثیر قرار داده است...

نویسنده: شیخ تیمور