حقانیت قیام مردم آذربایجان در سال ۱۳۲۴ و نوکران امروزی

حکایت کسانی که این روزها درباره علل ظهور فرقه دموکرات آذربایجان و قیام مردم این دیار در ۱۳۲۴ قلمفرسایی می‌کنند دقیقا حکایت ضرب‌المثل‌های تورکی و فارسی «آغانین مالی، نوکرین جانی چیخار» و «شاه بخشید، شیخ‌علی‌خان نبخشید» شده است.

طرف مقابل فرقه دموکرات، از نخست‌وزیر و معاون نخست‌وزیر گرفته تا استاندار و فرمانده ارتش مستقر در آزربایجان، بارها و بارها بر حقانیت قیام مردم آزربایجان تاکید کرده و گفتند که این قیام محصول تبعیض‌هایی است که به این مردم روا داشته شده، ولی نوکران امروزی آنها سعی دارند تا با مخفی کردن حقانیت آن قیام، دنبال بهانه‌هایی برای حقانیت سرکوب آن قیام باشند.

برای مثال مظفر فیروز‌ معاون نخست وزیر ایران علت شکل‌گیری نهضت آزربایجان را چنین بیان می‌کند: به طوری که می‌دانید غفلت و سوء سیاست دولت‌های گذشته و خیانت‌های پی در پی نمایندگان تحمیلی مجلس و بی‌اعتنایی به اجرای قوانین اساسی و حقوق حقه مردم سبب شد جمعی از فرزندان ستم‌دیده و غیور ایران به منظور دفاع از آزادی قیام نموده و تحولات اخیر آذربایجان را به وجود آورند.

این جمله مظفر فیروز بیانگر بخشی از دلایل قیام آزربایجان است ولی با رویکردی تقلیل‌گرایانه آن نهضت ملی را واکنشی به سوء مدیریت دولتی دانسته است، ولی پیشه‌وری چنین می‌گفت: «در اول شروع نهضت ما، بعضی از روزنامه‌های تهران نوشتند که «اگر تهران به مشکلات آزربایجان خوب رسیدگی می‌کرد و مسئولین عادل بدانجا گسیل می‌داشت، نهضت آزربایجان پیش نمی‌آمد» اما این حقیقت مسئله نیست. آزربایجانی‌ها برای خود دارای زبان، آداب و رسوم، تاریخ، ملیت و خصوصیت منحصر بفردی هستند. خلق آزربایجان می‌خواست که در سرنوشت خود دخالت داشته باشد. در دهان بچه شش ساله آزربایجانی به زور نمی‌توان زبان بیگانه را گذاشت، دعوا بر سر نان و یا حاکم خوب نبود بلکه نهضت ملی به دلایل ژرفی به میدان آمده بود ..»