در سفر اخیر رئیس جمهور روسیه به آذربایجان شاهد همراهی روس‌ها با طرف آذربایجانی به منظور ایجاد کریدور ارتباطی زنگه‌زور بودیم، تا جایی که سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه در انتقاد از ارمنی ها می گوید: ارمنستان در حال خرابکاری در اجرای پروژه ارتباطی (کریدور زنگه‌زور) است.

هدف مسکو به دست گرفتن کنترل کریدور به اصطلاح "زنگه‌زور" است که ایلهام علی‌یئو با آن موافق است.

دربیانیه سه جانبه ۱۰ نوامبر ۲۰۲۰ که ازسوی روسای جمهور آذربایجان و روسیه و نخست وزیر ارمنستان امضاء شد طرفها به نظارت نیروهای روسیه بر کریدوری که آذربایجان و نخجوان را ازطریق ارمنستان به هم پیوند می‌دهد رضایت داده و متعهد شده‌اند. لیکن دراین بیانیه نامی از زنگه‌زور برده نشده است.

نگارنده بارها در یادداشت‌ها و مصاحبه های سه سال اخیر اشاره کرده‌ام که روسیه هم با احداث کریدور زنگه‌زور موافق است. اگرچه پیشتر نیز برخی از مقامات روسی ازجمله سفیر آذربایجان در باکو و وزیر حمل ونقل این کشور تلویحا به این موضوع اشاره نموده و چراغ سبز نشان داده بودند اما اظهارات اخیر لاوروف وزیر خارجه روسیه در جریان سفر پوتین به آذربایجان آشکارترین و سطح بالاترین موضع گیری روسیه دراین رابطه تلقی می‌شود.

جمهوری اسلامی ایران بارها مخالفت خود را با راه اندازی کریدور زنگه‌زور درعالیترین سطوح اعلام کرده و دلیل مخالفت خود را ایجاد تغییرات ژئوپلیتیک در کنار مرزهای خودو نیز انسداد مرز ایران -ارمنستان درصورت عملیاتی شدن این کریدور و انسداد راه ایران به اروپا (هرچند راه ایران به شرق اروپا همواره از طریق آذربایجان و روسیه و اوکراین و به غرب اروپا ازطریق ترکیه بوده) دانسته است.

هرچند برخی کارشناسان و دولت آذربایجان معتقدند که با اجرای طرح راهروی زنگه‌زور مرز ایران-ارمنستان مسدود نمی‌شود.

ارمنستان مخالفت آشکاری با ایجاد دالان زنگه‌زور نکرده اما درعین حال مسیرهای جایگزینی هم برای آن معرفی نموده و ازطرح موسوم به چهارراه صلح سخن به میان آورده است‌. لیکن از مواضع مکرر ایروان چنین برمی‌آید که این کشور تلویحا با کریدور زنگه‌زور مخالفتی ندارد اما با نظارت نیروهای صاحبان روسی بر آن و از خارج شدن این محور از حاکمیت ملی و تمامیت ارضی خود مخالف است و بر ایجاد پست مرزبانی و گمرکی در این محور و کنترل آمد و شد و محموله ها در این مسیر تاکید دارد.

آذربایجان با تحت حاکمیت ارمنستان بودن این محور حفظ تمامیت ارضی ارمنستان در این اراضی مخالفتی ندارد اما بر عدم استقرار پستهای مرزی و گمرکی ارمنستان بدلیل تردد شبانه روزی اهالی آذربایجان و نخجوان تاکید می‌کند. ازاین رو مدل کالینگراد را توصیه می‌کند.

اگر چه گفته می‌شود آمریکا و اتحادیه اروپا نیز با کریدور زنگه‌زور مخالفند اما موضع مخالفت موکدی از سوی آنها در این رابطه مشاهده نشده است.

و با توجه به موافقت و حمایت ترکیه که متحد غرب و عضو ناتو از این راهرو که متضمن منافعی در قفقاز و آسیای مرکزی برای آنهاست و ایران و روسیه را هم دور می‌زند و این دو کشور را به کریدور زنگه‌زور وابسته میکند و کریدور میانی را هم تقویت و مقرون به صرفه تر میکند، بنظر نمی‌رسد که غرب مخالفت جدی با آن داشته باشد.

ازسوی دیگر از آنجائیکه تجاوز روسیه به اوکراین موجب انسداد خطوط شمالی کریدور شمال-جنوب و بروز مشکل در انتقال انرژی برای روسیه در این محور شده است روسیه را بیش از پیش نیازمند کریدور زنگه‌زور میکند.

لذا مسکو با تحت فشار قرار دادن ایروان مصراً خواستار ایجاد این کریدور ارتباطی از طرف ارمنی ها است و آذربایجان نیز برای تقویت مناسبات خود با ترکیه و خروج از وابستگی به مسیر ایران در محور نخجوان و دیگر مزایای مرتبطه پروژه زنگرور را پی گیری میکند.

در هر حال بنظر میرسد چالش‌ها و اختلافات موجود میان بازیگران منطقه ای و فرامنطقه ای سبب بلاتکلیفی سرنوشت کریدور زنگه‌زور گردیده و در صورت توافق همه طرفها یا چربیدن توانمندی یکی ازطرفها احتمال راه اندازی آن افزایش خواهد یافت .بویژه آنکه اگر این کریدور سبب انسداد مرز ایران -ارمنستان نگردد از شانس بیشتری برخوردار خواهد شد و چه بسا دراین صورت منافع زیادی هم برای ایران درپی خواهد داشت.